Pociąg i przeznaczenie

Mimo że był koniec września, powietrze już od rana było gorące. Bezchmurne niebo zapowiadało kolejny upalny dzień.
Ciągnąc walizkę w kierunku dworca, zerkając po raz ostatni na zabudowania Lukki, uświadomiłem sobie, że zamieniając deszczową zieloną wyspę na rozświetloną słońcem Italię dokonałem jednocześnie skoku w czasie. Przyjazd do miasta otoczonego pięćsetletnimi murami obronnymi, pełnego starych domów i kościołów traktowałem jako naturalne zanurzenie się w historii. To był przyjemny stan, niczego sobie w końcu nie narzucałem i nie udawałem przed sobą, że znalazłem się w skansenie. Miasto tętniło życiem (już to opisywałem), ale nie mogłem oprzeć się wrażeniu, że to co mnie otacza to tylko forma tymczasowa, jakiś sprytny zabieg komercyjny a prawdziwe, powiadam prawdziwe życie Lukki toczy się za szczelnie zamkniętymi okiennicami, gdzie w zacienionych wnętrzach, pod sufitami z ceglanych płytek krzątają się handlarze jedwabiu, pracują tkacze i powroźnicy, nad rzędami cyfr ślęczą bankierzy, aptekarze przygotowują lecznicze mikstury oraz farby dla artystów strzegących sekretów swoich pracowni z oknami na wewnętrzne dziedzińce. Nawet napis „Ti amo, Gabriele” na ścianie budynku poczty mógł być nabazgrany pod osłona nocy ręką jakiegoś czeladnika liczącego na to, że Gabriele idąca rano do kościoła w towarzystwie ciotki i opiekunki zza woalki dojrzy jego wyznanie miłości.

Co prawda zamiast rzemieślników w rajtuzach i renesansowych płaszczach mijali mnie znudzeni urzędnicy a zamiast modelek przebranych za madonny uliczkami spacerowały dziewczyny w kusych spódniczkach, nierzadko z papierosem w ustach. Lecz, jeśli to tylko pozór? Jeśli to fascynujące i okrutne zarazem życie ludzi epoki renesansu toczy się nadal, jeśli dostępne profanom dzieła sztuki i sześćsetletnie budynki są tylko marnym odbiciem rzeczywistości istniejącej w ukrytym wymiarze?

Pozwalałem sobie na te igraszki umysłu, a nawet je podsycałem doszukując się u dziewczyny jadacej na rowerze rysów Madonny z obrazu ołtarzowego. Miałem wakacje, a poza tym, kto ośmieli się powiedzieć, że rzeczywistość ma tylko jeden wymiar? Chyba tylko dureń. I czym jest obcowanie z rzeczywistością, jeśli nie igraszką umysłu? Jedni rzeczywistość sakralizują widząc we wszystkim emanację sił boskich, inni wybierają spiskowe teorie na istnienie destrrukcyjnych ciemnych sił – ja przyznałem sobie prawo, by na Lukkę i okolice patrzeć przez pryzmat swojej wiedzy historycznej. Żadne to szaleństwo!
Budynek dworca, kasownik do biletów szafa z coca-colą i pociąg wiozący mnie do Sieny – tego nie mogłem zignorować, korzystałem z dobrodziejstw współczesności, aby podróżować w czasie minionym, a przynajmniej tego próbowałem. Zajmując miejsce w pociągu wyciągnąłem z walizki książke o skarbach Sieny i zabrałem się do czytania, bo żeby coś naprawdę zobaczyć, trzeba wiedzieć na co się patrzy. Najwyraźniej zainteresowało to dziewczynę siedzącą naprzeciwko, bo zagadnęła:
„Gorąco dziś prawda?”
Przez moment kusiło mnie, żeby odpowiedzieć sienkiewiczowską frazą „Zaiste Bóg zdarzył nam ten skwar, a widzę po rumianym licu szanownej waćpanny, że nie od dziś wystawiasz na słońce aśćka swoje wdzięki, a jeślim zbyt śmiały, dopraszam się wybaczenia…” – jednak nie poszedłem w tę stronę, nie umiałbym Sienkiewicza przetłumaczyć na angielski. Zatem tylko potwierdziłem, że gorąco, dodając, że bardzo lubię takie upały i że to jeden z powodów mojej podróży po Italii.

Dziewczyna miała na imię Chiara i nie tylko rumiane lico wystawiła na widok publiczny. Spytała mnie czy jadę do Florencji, bo to jej zdaniem wspaniałe miasto, najwspanialsze jakie zna, tam się uczy tańca w szkole baletowej.
“Taniec jest miłością mojego życia, ale żeby zapewnić sobie pewne źródło utrzymania studiuję języki obce, jak do tej pory angielski i niemiecki, w przyszłym roku ma dojść kolejny, rozważałam naukę rosyjskiego jako trzeciego, ale wydał mi się za trudny, inny alfabet, inna gramatyka i tak dalej, jeśli już mam podejmować się czegoś trudnego wybiorę raczej język chiński, bo on ma większą przyszłość w Europie, tak nam mówili na uczelni, mam tam zajęcia trzy razy w tygodniu, a cztery lub pięc razy w tygodniu chodze na balet, i tak od pięciu lat, nie znudziło mi się, taniec chyba nigdy mi się nie znudzi. A ty skąd jedziesz? Podoba ci się w Italii?”
Gorliwie przytaknąłem, po czym wyjaśniłem, że jadę z Lukki lecz nie do Florencji tylko do Sieny, mam po drodze przesiadkę.
“To dlaczego nie pojechałeś krótszą trasą?”
Dlatego właśnie, że byłaby krótsza, a ja się nie spieszę. Poza tym bałem się, że tamten pociąg pojedzie tunelem i nic nie zobaczę przez okno. Chodzi mi o krajobrazy. Mówiłem ci, że Italia mi się podoba.
“Jesteś Anglikiem?”
O nie, mam zupełnie inny akcent. Pochodzę z Polski.

Rozmawialiśmy jeszcze przez chwilę, życzyłem młodej baletnicy sukcesów w karierze, zasugerowałem nawet, aby nie zarzucała myśli o nauce rosyjskiego, bo może kiedyś zatańczy w moskiewskim teatrze Bolszoj – przyjęła to z uśmiechem i tak się pożegnaliśmy. Kwadrans trajkotania po angielsku z pewnością przyda jej się w nauce języka. Rozumiałem i doceniałem jej zmysł praktyczny. I miałem małą satysfakcję z tego, że mogłem się jej przydać jako wolny słuchacz.

Po przesiadce nadal czytałem przewodnik po zabytkach i muzeach Sieny, zastanawiając się co wybrać do oglądania. Czy zwiedzać dużo i “po łebkach” czy nastawić się na kilka obiektów, ale za to obejrzeć je w spokoju i ze zrozumieniem. Domyślałem się, że nie da się dotknąć wszystkiego, choć jak się okaząło na miejscu, nie miałem bladego pojęcia o ilości arcydzieł jakie zgromadzono w tym mieście. Wiedziałem też, lecz wcale nie żałowałem, że ominie mnie największa sieneńska atrakcja turystyczna – Palio. Czytałem właśnie, że przed wyścigiem wokół Piazza di Campo konie do wpowadza się do kościoła po specjalne błogosławieństwo, kiedy pociąg wjechał na stację o wdzięcznej nazwie Poggibonsi.

Wtedy ją zobaczyłem, stała na peronie, czekając na pociąg w przeciwnym kierunku czyli do Florencji, a może od razu do Prato. Miała słuchawki w uszach, na nogach sandałki, ubrana w prostą spódniczkę i białą bluzeczkę z deseniem wyszywanym ciemniejszą nitką. Miała nie więcej niż dwadzieścia lat i chociaż patrzyła na mnie zza słonecznych okularów nie miałem watpliwości, że to ona. Jej wysokie czoło, łagodny owal twarzy, jasne włosy i zmysłowe usta miałem podziwiać z bliska we florenckiej galerii Uffizi. To była Lukrecja Buti, córka kupca Francesco Butiego, który z trudem uskładał na posag dla najstarszej córki i nie miał innego wyjścia jak oddać dwie młodsze do klasztoru. Lukrecja miała rozpocząć nowicjat za dwa dni, właśnie wracała od babki staruszki, z którą wypadało się pożegnać przed długoletnim odosobnieniem.

Zanim wsiadła do pociągu i odjechała w stronę swojego przeznaczenia nasze spojrzenia na chwilę spotkały się. Musiała się domyślić, że wiem o niej więcej niż ona sama. Przez jej twarz przemknęła jakąś wątpliwość, a ja w swoim pociągu, który spomiędzy zabudowań wydostał się już na odkrytą przestrzeń odsłaniając spalone słońcem wzgórza Chianti dopowiedziałem sobie dalsze losy Lukrecji, losy niezwykłe jak na jej epokę. Gdybyśmy mieli więcej czasu w Poggibonsi, powiedziałbym jej co ją czeka. Jako przybysz z przyszłości, już wiedziałem.

Tylko przez pewien czas będzie żyła w klasztornym kieracie: wczesnym świtem pobudka, pierwsza modlitwa, msza, śniadanie, sprzątanie, praca w kuchni, piekarni, chlewni lub ogrodzie, kolejna modlitwa, następny wspólny posiłek, potem jeszcze ze dwie msze, nauka śpiewu, sprzątanie refektarza, a przed snem głośna modlitwa o to by dobry Bóg zesłał następny monotonny dzień, którego jedyną treścią ma być praca, modlitwa i bezwględne posłuszeństwo matce przełożonej. Bez żadnej nadziei na odmianę.

A jednak odmiana nastąpiła. Los oszczędził jej klasztornego uwięzienia, spędziła w zakonie w Prato akurat tyle czasu aby się przekonać, jak bardzo tego wszystkiego nie znosi, jak czuje się udręczona i poniżona. Więc kiedy nadarzyła się okazja i artysta Filippo Lippi szukał modelki do nowego obrazu chętnie zdjęła przed nim swój kornet, odsłoniła kształtną głowę i szyję. Nie czuła się jak zwierzę wystawione na sprzedaż, zresztą nie byłoby w tym nic złego, bo w tamtych czasach kobiety miały niewiele większe prawa niż zwierzęta. Oczarowany urodą mniszki Filippo szybko wystarał się u matki przełożonej o pozwolenie do opuszczania niektórych zajęć klasztornych i pozowanie do obrazu przedstawiającego św. Małgorzatę. Filippo, znacznie starszy zakonnik, który w jej zgromadzeniu zakonnym odprawiał msze i spowiadał przekonał Lukrecję, że uwielbienie, którym powszechnie darzy się Najświętszą Panienkę należy się także a może przede wszystkim pięknym kobietom, które chodzą po ziemi. W klasztornym konfesjonale, gdzie nikt nie mógł ich podsłuchiwać, Lukrecja po raz pierwszy usłyszy, że jest piękna.
Filippo nie będzie wymagał od niej posłuszeństwa, będzie zachwycał się jej oczami, delikatnością dłoni, kształtem ucha. Dzięki niemu ciasny habit i wykrochmalony kornet bedzie mogła czasem zamieniać na powłóczystą, obszywaną złotą nitką szatę Madonny a włosy przystroić perłami i koronkowym welonem. Podobno szata nie zdobi człowieka – nieprawda! Po kilku sesjach w pracowni malarza, mimo obecności siostry przyzwoitki Lukrecja poczuła się kimś zupełnie innym. Odważyła się myślec o sobie w kategoriach osobistego szczęścia! Samo to było wielkim odkryciem. Biorąc później udział w rutynowych zajęciach mniszki nie mogła zapomnieć wzroku i komplementów Filippa. Poprawiając woalkę lub drapując fałdy sukni swojej modelki Filippo niejednokrotnie porówna ją do rozkwitającego kwiatu. Przy nim Lukrecja poczuje, że od obowiązku kochania Boga, papieża oraz matki przełożonej znacznie przyjemniejsze jest uczucie bycia kochaną. W jego obecności szybko zapominała o nakazach i zakazach płynących codzienie z ust sióstr przełożonych. Rósł w niej bunt przeciw swemu przeznaczeniu. Nudziły ją nabożeństwa i hipokryzja mniszek – niecierpliwie czekała na spotkanie z Filippem, który był jedynym mężczyzną z jakim mogła rozmawiać, jakiemu mogła zaufać i któremu w konfesjonale mogła zwierzać się ze swoich trosk. Dotychczas nikogo to nie obchodziło.
Aż wreszcie niewyobrażalne stało się faktem, została kochanką Filippa. Oddała mu się z całym młodzieńczym żarem choć nie bez uczucia straszliwego lęku przed karą bożą. Doświadczony kaznodzieja i zaprawiony w potajemnych romansach Filippo umiał łagodzić udręki jej sumienia. Tajemnicy ich miłości przez długi czas udawało się dochować, ale wątpliwości nie ubywało. Lukrecja nie mogła dopuścić, żeby Filippo po skończeniu malowania fresków w katedrze wyjechał z Prato bez niej. Świadoma swoich wdzięków (sam ją tego nauczył!) przekonała go, aby ją wywiózł z klasztoru i ukrył przed wszystkimi. Początkowo się wzbraniał, wydawało się to niewykonalne, ale kiedy okazało się, że w jej łonie rośnie owoc ich miłosnego związku, nie mieli wyjscia. Musieli uciekać i prosić o opiekę nie tyle Boga Wszechmogącego, ile kogoŚ znacznie potężniejszego – Cosimo Mediciego. Mieli szczęście. Medici, koneser sztuki i odbiorca dzieł Filippa uchronił ich przed gniewem kościelnych zwierzchników, zaoszczędził im upokorzeń i ekskomuniki. Wkrótce na świat przyszedł Filippino – przyszły malarz, a po nim dziewczynka o nieznanym imieniu. Lukrecja zamiast anonimową mniszką została modelką, kochanką i matką. Nigdy nie wróciła za klasztorne mury. Tymczasem mój pociąg dojechał do Sieny. Upał narastał. Upojenie renesansem dopiero miało nastąpić.

Tagi: Filippo Lippi, Lukrecja Buti, malarstwo renesansu, Prato